Pakiet otwierany przy klientce, trzy obszary stanowiska dekontaminacji, dokumentacja procesu i kontrola biologiczna zalecana raz w tygodniu – publikacja Głównego Inspektora Sanitarnego porządkuje zasady, które powinny obowiązywać w salonach beauty. Nie jest jednak nową ustawą ani rozporządzeniem, które „weszło w życie 4 sierpnia”. To obszerne wytyczne pokazujące, jak w praktyce realizować obowiązki wynikające z przepisów o zapobieganiu zakażeniom.
Najpierw data i status dokumentu
Oficjalna publikacja Głównego Inspektoratu Sanitarnego nosi datę 3 sierpnia 2026 roku. Sam dokument został opracowany wcześniej – wskazuje stan prawny na maj 2026 roku – i powstał przy udziale ekspertów z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, Polskiego Stowarzyszenia Sterylizacji Medycznej oraz Stowarzyszenia Higieny Lecznictwa.
To rozróżnienie ma znaczenie. Nie ogłoszono nowego rozporządzenia w Dzienniku Ustaw i nie wyznaczono odrębnej daty wejścia w życie nowych obowiązków. GIS zebrał w jednym opracowaniu zasady dotyczące higieny, organizacji pracy, dekontaminacji i postępowania z narzędziami w salonach fryzjerskich, kosmetycznych, gabinetach manicure i pedicure, studiach tatuażu oraz piercingu. Wytyczne mają pomagać w organizacji pracy zgodnej z obowiązującymi przepisami i ograniczać ryzyko przenoszenia zakażeń.
Podstawa prawna obowiązków istniała już przed publikacją dokumentu. Artykuł 16 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada na osoby wykonujące czynności naruszające ciągłość tkanek obowiązek wdrożenia i stosowania procedur chroniących przed zakażeniami. Procedury mają regulować między innymi zasady używania sprzętu poddawanego sterylizacji, dezynfekcję skóry i błon śluzowych oraz dekontaminację pomieszczeń i urządzeń. Za brak wdrożenia lub niestosowanie takich procedur art. 50 przewiduje karę grzywny.
Wytyczne, zalecenie, obowiązek – tych słów nie można mieszać
Dokument GIS posługuje się sformułowaniami „należy”, „powinno”, „zaleca się” i „dopuszcza się”. Nie mają one identycznego znaczenia. Ustawa tworzy obowiązek wdrożenia procedur w usługach naruszających tkanki. Wytyczne GIS opisują sposób, w jaki obowiązek ten może być prawidłowo realizowany, a w wybranych miejscach formułują dodatkowe rekomendacje.
Dobrym przykładem jest kontrola biologiczna sterylizacji. GIS zaleca wykonywanie jej nie rzadziej niż raz w tygodniu. W artykule, procedurze salonu czy komunikacji szkoleniowej nie należy więc zmieniać tego zapisu na zdanie: „przepisy nakazują cotygodniowy test biologiczny”. Rzetelność wymaga zachowania języka źródła.
Podobnie należy podchodzić do całego opracowania. Publikacja GIS nie jest ustawą ani rozporządzeniem. Stanowi jednak oficjalne stanowisko organu nadzoru sanitarnego, które pokazuje, jak powinien wyglądać bezpieczny obieg narzędzi i czego inspekcja sanitarna może oczekiwać podczas oceny procedur funkcjonujących w salonie.
Dezynfekcja nie zastępuje sterylizacji
Najważniejsza granica przebiega między narzędziami mającymi kontakt z nieuszkodzoną skórą a tymi, które naruszają lub mogą naruszyć ciągłość tkanek. Szczotka do włosów, grzebień czy wałek wymagają czyszczenia, mycia i dezynfekcji. Inaczej wygląda postępowanie z cążkami, obcinaczami do skórek, pęsetami, narzędziami do przekłuwania czy wielorazowymi akcesoriami używanymi podczas zabiegów, w których może pojawić się krew.
W odniesieniu do narzędzi wielorazowych naruszających tkanki GIS opisuje pełny ciąg dekontaminacji:
dezynfekcja wstępna → mycie i czyszczenie → dezynfekcja właściwa → sterylizacja.
Samo umieszczenie użytego narzędzia w płynie dezynfekcyjnym nie kończy procesu. Zanieczyszczenia muszą zostać usunięte, narzędzie wypłukane, wysuszone, skontrolowane, zapakowane i wysterylizowane metodą zgodną z zaleceniami jego producenta. Dokument wskazuje również, że samo mycie może być niewystarczające w przypadku przyrządów o skomplikowanej konstrukcji; jako bezpieczną i skuteczną metodę wymienia zastosowanie myjki ultradźwiękowej.
Jeżeli narzędzie przeznaczone do kontaktu z naruszoną tkanką nie może być sterylizowane, GIS dopuszcza dezynfekcję wysokiego poziomu o działaniu bakteriobójczym, prątkobójczym, wirusobójczym, grzybobójczym i sporobójczym. Nie jest to jednak uniwersalne zastępstwo dla autoklawu. Każdorazowo trzeba uwzględnić przeznaczenie narzędzia, materiał, konstrukcję oraz instrukcję producenta.
Autoklaw to jeden element całego systemu
Za zalecaną metodę GIS uznaje sterylizację parą wodną w nadciśnieniu, prowadzoną w małych sterylizatorach parowych spełniających przynajmniej wymagania normy PN-EN 13060. Posiadanie autoklawu nie wystarcza jednak do uznania procesu za prawidłowy.
Stanowisko dekontaminacji powinno obejmować trzy obszary:
- skażony – przeznaczony dla użytych i zanieczyszczonych narzędzi;
- czysty – służący do suszenia, kontroli i pakowania;
- sterylny – przeznaczony dla narzędzi po sterylizacji i gotowych pakietów.
Narzędzia powinny przemieszczać się w jednym kierunku – od materiału użytego do gotowego pakietu sterylnego. GIS wskazuje również konieczność rozdzielenia dekontaminacji od zabiegów naruszających tkanki. Może to być rozdział przestrzenny albo czasowy, ale mycie i przygotowywanie narzędzi nie powinno odbywać się równolegle z takim zabiegiem.
Salon nie musi wykonywać sterylizacji na miejscu. Może przekazywać narzędzia wyspecjalizowanemu podmiotowi zewnętrznemu posiadającemu system zarządzania jakością i gwarantującemu uzyskanie wyrobu sterylnego. Wtedy potrzebne są dokumenty potwierdzające regularność usługi – na przykład umowa, faktury oraz dziennik przekazywania i odbioru narzędzi. Transport materiału skażonego, czystego i sterylnego musi odbywać się w odpowiednio zabezpieczonych, szczelnie zamykanych pojemnikach.
Pakiet sterylny ma swoją historię
Przed zapakowaniem narzędzie powinno przejść wzrokową kontrolę czystości i sprawności. Następnie należy umieścić je w opakowaniu przeznaczonym do danej metody sterylizacji. Jednorazowego opakowania sterylizacyjnego nie można poddawać ponownemu procesowi.
Pakiety trzeba przechowywać w miejscu czystym, suchym, zamkniętym i zabezpieczonym przed wilgocią, środkami dezynfekcyjnymi oraz dostępem osób nieupoważnionych. Dla materiału w opakowaniach papierowo-foliowych przechowywanego w zamkniętej szafce lub szufladzie GIS wskazuje okres nie dłuższy niż dwa miesiące.
Wytyczne opisują również standard komunikacji z klientem. Przy stanowisku powinna znajdować się informacja o higienicznym bezpieczeństwie narzędzi i akcesoriów. Klient powinien móc obejrzeć pakiet przed otwarciem oraz uzyskać informacje potwierdzające skuteczność sterylizacji. Otwarcie pakietu powinno nastąpić bezpośrednio przed użyciem, z zachowaniem aseptyki i w obecności klienta.
Nie chodzi o efektowny gest wykonywany na pokaz. Pakiet powinien być suchy, nieuszkodzony, prawidłowo zamknięty i powiązany z udokumentowanym procesem. Sam zewnętrzny wskaźnik zmieniający kolor nie stanowi pełnego potwierdzenia, że wszystkie parametry sterylizacji zostały osiągnięte.
Kontrola procesu: urządzenie, wsad i cykl
GIS rozdziela kontrolę sterylizacji na trzy poziomy: urządzenie, wsad i cykl. Przyrządy oraz urządzenia kontrolujące parametry fizyczne powinny być sprawdzane przynajmniej raz w roku, zgodnie z harmonogramem i instrukcją producenta. Kontrola wsadu ma odbywać się w każdym cyklu przy użyciu pakietów reprezentatywnych lub przyrządów PCD oraz kompatybilnych wskaźników chemicznych.
Kontrola pakietów powinna wykorzystywać odpowiednie wskaźniki chemiczne. GIS wskazuje wskaźniki typu 5 lub 6 w każdym pakiecie, a przy zastosowaniu przyrządu PCD dopuszcza kontrolę wybranych pakietów wskaźnikami typu 4, 5 lub 6. Ocena skuteczności procesu obejmuje parametry fizyczne, wskaźniki chemiczne i wskaźniki biologiczne.
Kontrolę biologiczną GIS zaleca wykonywać nie rzadziej niż raz w tygodniu. Odpowiedzialność za skuteczność sterylizacji, w tym dobór właściwych testów i przyrządów kontrolnych, spoczywa na osobie uprawnionej do przeprowadzania dekontaminacji.
Publikacja rekomenduje także prowadzenie dokumentacji umożliwiającej powiązanie narzędzi użytych u danego klienta z konkretnym procesem dekontaminacji. Procedury powinny być dopasowane do miejsca i rodzaju usług, wdrożone, stosowane oraz aktualizowane. Na wniosek przedsiębiorcy może je zaopiniować właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny.
Pęseta do rzęs także trafia do sterylizacji
Duże znaczenie praktyczne mają załączniki, w których GIS przypisuje sposoby dekontaminacji konkretnym usługom. Przycinanie skórek wielorazowymi obcinaczami wymaga mycia, płukania, suszenia, dezynfekcji i sterylizacji po każdym kliencie. Taki sam ciąg wskazano dla wielorazowego ekstraktora do zaskórników.
Najwięcej pytań może wywołać przedłużanie rzęs. Zgodnie z tabelą GIS pęseta wykorzystywana do rozdzielania rzęs i nakładania pojedynczych rzęs sztucznych powinna po każdym kliencie przejść mycie, płukanie, suszenie, dezynfekcję i sterylizację. Analogicznie potraktowano pęsetę służącą do wyrywania pojedynczych włosów, ponieważ może dojść do jej zanieczyszczenia krwią.
Załączniki pokazują również, że nie dla każdego elementu właściwa jest ta sama procedura. Igła do elektrolizy lub elektroepilacji ma być sterylna i jednorazowa. Wielorazowy aplikator do wosku wymaga mycia i dezynfekcji, a sterylizacji w przypadku zanieczyszczenia krwią. Jednorazowy wyrób po użyciu nie może być przygotowywany dla kolejnego klienta.
Dokument trzeba więc czytać w odniesieniu do konkretnej czynności, a nie wyłącznie nazwy narzędzia. Ten sam rodzaj przyrządu może wymagać odmiennego postępowania zależnie od tego, gdzie jest stosowany, czy może naruszyć tkanki i czy został zanieczyszczony krwią lub innym materiałem biologicznym.
Co salon powinien sprawdzić po publikacji GIS?
Pierwszym krokiem nie musi być zakup kolejnego urządzenia. Więcej pokaże audyt rzeczywistego obiegu narzędzi. Trzeba sprawdzić, czy:
- każde narzędzie zostało przypisane do właściwej kategorii ryzyka;
- procedury odpowiadają wykonywanym usługom i są znane pracownikom;
- strefa skażona nie krzyżuje się ze strefą czystą i sterylną;
- pakiety są prawidłowo oznaczane, przechowywane i otwierane;
- cykle sterylizacji podlegają kontroli, a wyniki są archiwizowane;
- serwis, konserwacja i testy odbywają się zgodnie z harmonogramem;
- przy sterylizacji zewnętrznej salon potrafi wykazać pełną drogę narzędzia.
Nowe opracowanie GIS nie zmienia bezpieczeństwa w pojedynczą formalność. Porządkuje odpowiedzialność za cały proces – od momentu odłożenia użytego narzędzia, przez jego mycie, dezynfekcję, kontrolę i pakowanie, po otwarcie sterylnego pakietu przy klientce.
Dla profesjonalnego salonu oznacza to konieczność spojrzenia szerzej niż na sam autoklaw. Bezpieczeństwo tworzą procedury, właściwie przygotowany personel, kontrola każdego etapu i dokumentacja potwierdzająca, że deklarowana higiena ma pokrycie w codziennej pracy.
Bibliografia i źródła
- Główny Inspektorat Sanitarny, „Zalecenia i wymagania higieniczno-sanitarne Głównego Inspektora Sanitarnego w zakresie świadczenia usług w branży beauty”, publikacja z 3 sierpnia 2026 r.:
Oficjalna strona publikacji GIS - Główny Inspektorat Sanitarny, „Zalecenia i wymagania higieniczno-sanitarne Głównego Inspektora Sanitarnego w zakresie świadczenia usług w branży beauty”, Warszawa 2026, stan prawny na maj 2026 r.:
Pełny dokument GIS w formacie PDF - Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tekst ujednolicony uwzględniający zmiany do 2 lipca 2026 r., w szczególności art. 16 i art. 50:
Obowiązujący tekst ustawy w systemie ELI
