Preparat można zamówić przez internet. Film pokazujący sposób wykonania iniekcji znaleźć w kilka minut. Strzykawka kosztuje grosze. Całość może stworzyć bardzo niebezpieczną iluzję: skoro widzę, gdzie ktoś wbija igłę, potrafię zrobić to samo. Historia Elvy, która przez lata samodzielnie podawała sobie różne substancje w obrębie twarzy, jest skrajnym przykładem zjawiska, które istnieje również poza medialnymi nagłówkami. Medycyna estetyczna DIY ma swoją społeczność, poradniki, dostawców i klientów. Ma też konsekwencje, których tutorial zazwyczaj już nie pokazuje.
Cztery lata eksperymentowania na własnej twarzy
Przypadek Elvy stał się szerzej znany po publikacjach dotyczących skutków jej samodzielnych ingerencji. Według relacji opisanej przez „Newsweek” przez około cztery lata podawała sobie w twarz rozmaite substancje. Wśród nich znalazły się preparat przeznaczony do lipolizy iniekcyjnej, silikon przemysłowy, akryl oraz olej parafinowy. Podejmowała również próby samodzielnej ingerencji chirurgicznej w skórę. Dziś leczenie zmian ma wymagać długiego, wieloetapowego postępowania.
Łatwo spojrzeć na tę historię jak na ekstremum, które niewiele ma wspólnego z przeciętną klientką gabinetu. Problem zaczyna się jednak znacznie wcześniej niż przy parafinie czy przemysłowym silikonie. Może zacząć się od strzykawki kwasu hialuronowego kupionej online. Od filmu pokazującego powiększanie ust. Od grupy, na której ktoś uspokaja: „robiłam sama i nic się nie stało”. Od pierwszego wkłucia, po którym rzeczywiście nic złego się nie wydarzyło. I wtedy granica przesuwa się kawałek dalej.
Tutorial pokazuje ruch ręki, ale nie uczy anatomii
Na nagraniu wszystko wygląda czysto i logicznie. Dezynfekcja. Zaznaczenie punktów. Igła. Preparat. Kilka minut później efekt. Tyle że obserwowanie ruchu ręki nie daje wiedzy o przebiegu naczyń, właściwościach konkretnego preparatu, głębokości podania, rozpoznawaniu zaburzeń ukrwienia ani postępowaniu w sytuacji, gdy zaczyna rozwijać się powikłanie.
W 2024 roku w „Dermatologic Surgery” opublikowano przegląd przypadków samodzielnego wstrzykiwania substancji w twarz. W analizowanych publikacjach najczęściej stosowany był kwas hialuronowy. Opisywano obrzęki, infekcje, ale także ostre powikłania naczyniowe. Autorzy zwrócili uwagę, że samodzielne iniekcje mogą prowadzić do trwałych konsekwencji estetycznych, infekcyjnych i naczyniowych.
W przypadku fillerów jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest przypadkowe podanie preparatu do naczynia. Zaburzenie dopływu krwi może doprowadzić do martwicy tkanek, a w najcięższych sytuacjach również do utraty wzroku czy udaru. Umiejętność wbicia igły jest więc najmniejszą częścią całego procesu.
Skoro można kupić, to znaczy, że można użyć?
Internet skutecznie zaciera kolejną granicę. Produkt znajduje się w eleganckim pudełku, sprzedawca podaje skład, obok widzimy zdjęcia efektów. Wszystko wygląda profesjonalnie.
Pochodzenie preparatu może jednak pozostawać niejasne. Nie wiemy, czy produkt był przechowywany i transportowany zgodnie z wymaganiami, czy opakowanie jest autentyczne ani co rzeczywiście znajduje się w środku.
FDA wprost odradza kupowanie wypełniaczy sprzedawanych bezpośrednio konsumentom online i ostrzega, że produkty takie mogą być podrobione, zanieczyszczone albo niezatwierdzone do danego zastosowania. Amerykańska agencja zaleca również, aby nie wykonywać iniekcji fillerów samodzielnie.
Podobny problem dotyczy preparatów do lipolizy. FDA opisywała przypadki osób, które kupiły środki przez internet i podały je sobie samodzielnie. Zgłaszane konsekwencje obejmowały m.in. poważne infekcje, trwałe blizny, deformacje skóry, torbiele i bolesne guzki.
Algorytm potrafi oswoić ryzyko
Problem pogłębia sposób, w jaki działają media społecznościowe. Jeśli użytkowniczka obejrzy kilka materiałów o samodzielnym powiększaniu ust czy wykonywaniu iniekcji, algorytm zaczyna podsuwać kolejne. Po pewnym czasie zabieg, który wcześniej wydawał się czymś wymagającym specjalistycznej wiedzy, może zacząć wyglądać jak kolejny domowy beauty hack.
Znaczenie mają też komentarze i grupy skupione wokół takich praktyk. Zdania w rodzaju „u mnie wszystko było w porządku”, zdjęcia bez widocznych komplikacji czy polecenia konkretnych preparatów budują poczucie, że ryzyko jest niewielkie. Tyle że media społecznościowe pokazują głównie efekt, a nie pełną historię. Nie widzimy osób, które po kilku dniach zgłosiły się po pomoc, nie znamy źródła produktu ani warunków, w jakich został podany.
W ten sposób medycyna estetyczna DIY przestaje wyglądać jak eksperyment, a zaczyna przypominać kolejny trend do wypróbowania. I właśnie ta normalizacja może być jednym z najbardziej niebezpiecznych elementów całego zjawiska.
Gdzie w tym wszystkim jest branża beauty?
Losy Elvy pokazują, jak zmieniło się źródło wiedzy o zabiegach estetycznych. Klientka może przyjść do gabinetu po kilkudziesięciu obejrzanych filmach. Zna nazwy preparatów, widziała technikę, przeczytała komentarze. Czasem przynosi własny produkt albo pyta, dlaczego nie można wykonać procedury identycznie jak osoba obserwowana w social mediach.
Rola specjalisty obejmuje więc również tłumaczenie, dlaczego obraz z ekranu jest fragmentem rzeczywistości. Dlaczego kwalifikacja poprzedza procedurę. Dlaczego znajomość anatomii i możliwych powikłań ma znaczenie. Dlaczego czasem właściwą decyzją jest rezygnacja z wykonania kolejnego zabiegu.
Potrzebna jest też rozmowa pozbawiona zawstydzania. Osoba, która wykonała iniekcję w domu i zauważa niepokojące objawy, może odwlekać konsultację ze strachu przed oceną. Przy części powikłań czas ma ogromne znaczenie.
Medycyna estetyczna nie mieści się w kilkuminutowym filmie
Internet potrafi nauczyć wiązania krawata, układania włosów czy malowania kreski na powiece. W przypadku procedur naruszających ciągłość tkanek sam instruktaż nie przenosi jednak na widza lat nauki, znajomości anatomii i doświadczenia w reagowaniu na sytuacje, które wymykają się scenariuszowi.
Historia Elvy pokazuje najbardziej radykalny koniec tej drogi. Znacznie wcześniej znajdują się na niej osoby kupujące preparaty do medycyny estetycznej przez internet, szukające schematów wkłuć i przekonujące się nawzajem, że skoro komuś się udało, metoda jest bezpieczna.
Strzykawka rzeczywiście jest łatwo dostępna. Wiedza potrzebna do odpowiedzialnego posługiwania się nią już nie.
